داعش قدیمی‌ترین تشکیلات در بین همه گروه‌های مسلح برجسته در سوریه و در منطقه است. ریشه‌های تشکیل آن به سال ۲۰۰۴میلادی باز می‌گردد، زمانی که ابومصعب زرقاوی ( نام اصلی وی أحمد فاضل النزال الخلایله است، تروریست بنیادگرای اردنی ­الاصل که در افغانستان اردویی برای تعلیم شبه‌نظامیان راه انداخت و سال ۲۰۰۶ به عراق رفت) سرکرده القاعده در عراق گروهی به نام «جماعت توحید و جهاد» تشکیل داد. زرقاوی که ریاست این گروه را به عهده داشت با القاعده به رهبری اسامه بن‌لادن بیعت کرد و نماینده القاعده در این منطقه شد.

 هرمزپرس رسانه دانشجو،  داعش این روزها نقل محافل رسانه ای و خبری جهان است، بیشتر رسانه ها به عملکرد این گروه تکفیری می پردازند و گاهی جسته و گریخته از پیشینه تشکیل و علل تهاجم و پیشروی این گروه مطالبی منتشر می شود، خانم فائزه برجعلی زاده مسئول بسیج دانشجویی دانشکده پزشکٍی؛دانشگاه علوم پزشکی در مطلب زیر سعی نموده است تا با استفاده از رسانه های خبری  داخلی و خارجی اطلاعات کاملی را درمورد این گروه  ارائه دهد.

خانم برجعلی زاده چنین نوشته است:

گروه داعش موسوم به(دولت اسلامی شام و عراق)، در حال حاضر فعال­ترین و تندروترین گروه‌ تکفیری فعال در مناطق سوریه و عراق به­شمار می­رود. این سازمان تروریستی با ترکیبی از نیروهای سلفی، وهابی و بعثی از حمایت آشکار و پنهان برخی از کشورها برخوردار است. گروه تکفیری داعش، ابتدا با شعار حمایت از حقوق مردم اهل سنت سوریه، با دولت این کشور وارد جنگ شد اما به دلایل شکست­های پیاپی از ارتش سوریه، از دست دادن شهرها و نقاط استراتژیک تحت تصرف و نتایج انتخابات­های مردمی در کشورهای عراق، افغانستان با پشتیبانی اطلاعاتی و تسلیحاتی برخی از کشورها، تهاجم گسترده­ای را علیه کشور عراق آغاز و برخی از شهرها و مناطق مهم این کشور را تصرف کرد.

مقدمه:

«در واپسین ساعات ۹ ژوئن ۲۰۱۴ (شب ۲۰ خرداد) نیروهای شبه نظامی(داعش) کنترل بیشتر مناطق شهر موصل مانند پادگانهای نظامی و فرودگاه را به دست گرفتند. حدود ۱۳۰۰ نیروی شبه نظامی و مسلح در مقر دولتی استان نینوا مستقر شدند. در پی این حمله ۵۰۰۰۰۰ نفر از ساکنین موصل خانه‌های خود را ترک کردند. نوری مالکی نخست وزیر عراق در پی این تجاوز خواستار عزم ملی مردم برای مقابله با نیروهای داعش شد. نوری مالکی گفت تجاوز به موصل نتیجه یک توطئه بزرگ است. وی همچنین گفت: «تروریست‌ها با استفاده از توطئه‌هایی که در داخل انجام شد توانستند موصل را اشغال کنند و ارتش با قدرت سلاح به این مسئله پایان خواهد داد»

«داعش» یا همان دولت اسلامی عراق و شام« الدولت الاسلامیه فی العراق و الشام»، این عنوان کامل آن است که با جمع حروف اول کلمات آن در مناطق تحت سیطره در سوریه باختصار «داعش» خوانده می­شود. داعش گروهی مسلح با اندیشه­های سلفی و جهادی است و در زمره گروه­های تروریستی قرار دارد. سازمان‌دهندگان داعش هدف از عملیات­های تروریستی خود را بازگشت به «خلافت اسلامی و اجرای شریعت»عنوان کردند و عراق و سوریه را به مرکز فعالیت و جولانگاه خود تبدیل نمودند. داعش را می­توان مولود نامبارک تهاجم نظامی ارتش آمریکا و انگلیس به عراق نامید که با شعار مبارزه با آمریکا تلاش کرد با دامن زدن به تبلیغات دروغین مذهبی و مظلوم‌نمایی، به­عنوان جایگزین نیروهای اشغالگر آمریکایی در عراق به آمال خود مشروعیت و تاسیس دولت به­اصطلاح اسلامی شام و عراق رسمیت ببخشد. خروج آمریکا از عراق، بحران سوریه، تغییر میدان فعالیت داعش از عراق به سوریه و نزدیکی دیدگاه­های آمریکا، اسرائیل و عربستان سعودی در خصوص دولت بشار اسد، فصل مشترکی در روابط این گروه تروریستی با این کشورها گشود."داعش"، کشتن همه گروه‌های دیگر را جایز می‌داند

 داعش قدیمی‌ترین تشکیلات در بین همه گروه‌های مسلح برجسته در سوریه و در منطقه است. ریشه‌های تشکیل آن به سال ۲۰۰۴میلادی باز می‌گردد، زمانی که ابومصعب زرقاوی( نام اصلی وی أحمد فاضل النزال الخلایله است، تروریست بنیادگرای اردنی ­الاصل که در افغانستان اردویی برای تعلیم شبه‌نظامیان راه انداخت و سال ۲۰۰۶ به عراق رفت) سرکرده القاعده در عراق گروهی به نام «جماعت توحید و جهاد» تشکیل داد. زرقاوی که ریاست این گروه را به عهده داشت با القاعده به رهبری اسامه بن‌لادن بیعت کرد و نماینده القاعده در این منطقه شد. اواخر سال ۲۰۰۶میلادی رسانه­ها از تشکیل یک گروه نظامی با نام دولت اسلامی عراق به رهبری ابو عمر بغدادی خبر دادند که دربرگیرنده و نماد همه شبکه‌ها و تشکیلات بنیادگرای فعال در عراق بود. شبکه القاعده که در زمان اشغال عراق از سوی آمریکا به عنوان یک گروه جهادی ضد نیروهای آمریکایی مطرح بود، موفق شد با جذب تعداد زیادی از جوانان عراقی مخالف حضور آمریکا، قدرتمندترین گروه شبه‌نظامی را در عراق تاسیس نماید. زرقاوی در سال میلادی۲۰۰۶ بدست نظامیان آمریکایی به قتل رسید و یکی از اعضای ارشد این گروه بنام «ابوحمزه مهاجر» رهبری این گروه را بدست گرفت. ابوحمزه که یکی  از اعضای حزب اخوان المسلمین بود، سال ۱۹۸۲ به جهاد اسلامی مصر پیوست و در سال ۱۹۹۹میلادی به افغانستان رفت و تحت آموزش نیروهای القاعده، تولید مواد منفجره را فرا گرفت. المهاجر برای توسعه داعش تلاش فراوان کرد و عملیات­های مختلفی علیه نیروهای آمریکایی طراحی کرد تا اینکه در آوریل ۲۰۱۰ در حمله مشترک نیروهای عراقی و آمریکایی همراه با «ابوعمر بغدادی» یکی دیگر از فرماندهان ارشد این گروه به قتل رسید.

 شورای مشورتی دولت اسلامی عراق پس از گذشت ده روز، تشکیل جلسه داد و «ابوبکر بغدادی» را به ریاست گروه برگزید. ابوبکر بغدادی که نام اصلی آن ابراهیم بن‌عواد بن‌ابراهیم البدری است در سال ۱۹۷۱ میلادی در یک خانواده مذهبی دارای عقیده سلفی تکفیری در شهر سامرا به­دنیا آمد. بغدادی فارغ‌التحصیل دانشگاه اسلامی بغداد است و لیسانس و فوق‌لیسانس و دکترایش را در این دانشگاه گرفته است و با فرهنگ اسلام، علوم تاریخ، انساب، فقه و مباحث شرعی  آشنایی کامل دارد. بغدادی فعالیت‌های خود را با تبلیغ و آموزش شروع کرد و بعدها به کار نظامی روی آورد و امروز به عنوان قطبی از قطب‌های سلفیه جهادی و از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان سلفی در استان‌های دیاله و سامرای عراق به­شمار می­رود. وی فعالیت‌های خود را از مسجد امام احمد بن‌حنبل آغاز کرد و  گروهی کوچک موسوم به «ارتش اهل سنت و جماعت» وارد فاز نظامی شد. بغدادی پس از طراحی و اجرای چندین عملیات تروریستی و شرکت در جنگ‌های خیابانی با همکاری برخی از شخصیت‌های بنیادگرا و هم­سو با اندیشه­هایش نخستین گروه تکفیری جهادی را تشکیل داد و فعالیت­های گروهی خود را در بغداد، سامرا و دیاله توسعه داد. هنگامی که امواج بهار عربی پس از تونس، مصر ، یمن و لیبی به سوریه رسید بغدادی از بحران و هرج‌ومرج در سوریه بهره‌برداری کرد و با شعار یاری اهل سنت سوریه، وارد خاک این کشور شد و مناطق وسیعی از شرق آن را اشغال کرد و ضمن همکاری با سایر گرو­های تکفیری نظیر جبهه­ی النصره و ارتش آزاد و برخوداری کامل از حمایت کشورهای غربی، آمریکا، اسرائیل، ترکیه و عربستان سعودی با دولت و مردم سوریه وارد جنگ شد.

زمینه­ها و علل تهاجم داعش به عراق:

عوامل متعددی در حملات اخیر تروریست‌های مسلح داعش به عراق وجود دارد، به اعتقاد برخی از کارشناسان ریشه تهاجم گروه تکفیری داعش را باید در شکست‌های پیاپی رهبران فکری و اتاق فکر این گروه در کشورهای افغانستان، سوریه و عراق و موارد زیر جستجو کرد:

– ناکامی ریشه نحله فکری طالبان در افغانستان، طالبان قصد داشت همزمان با خروج نیروهای اشغالگر آمریکایی تا پایان سال جاری میلادی، قدرت را در افغانستان بدست گیرد، اما نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری اخیر محاسبات آنان را برهم زد.

– شکست‌های پیاپی در جبهه میدانی و سرافکنگی داعش از یک سو و نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری در سوریه که با استقبال مردم و انتخاب بشار اسد همراه بود باعث شد تغییر میدان نبرد از سوریه به عراق در دستور کار این گروه قرار گیرد.

– علی­رغم تلاش دولت­های بیگانه در برهم زدن نظم و امنیت و افزایش نارضایتی و اظهار بی­کفایتی دولت، مردم عراق با شرکت در انتخابات مجلس به دولت قانون به رهبری نوری مالکی رای دادند.

– اختلافات دولت و پارلمان عراق برای انتخاب نخست‌وزیر و تشکیل دولت مرکزی و غفلت از مسائل امنیتی، زمینه را برای تجاوز گروه‌های مسلح به این کشور آماده کرد.

– نگرانی گسترده کشورهای حامی گروه­های تروریستی از بازگشت اتباعشان(آدمکشان حرفه­ای) و استفاده از افراط‌گرایان خشن برای اعمال اراده آمریکا در برابر خواست و اراده مردم عراق و سوریه ضمن آنکه چهره­ای خشن و غیر انسانی از اسلام ارائه می‌‌کند، خطر بازگشت تروریست‌ها به کشورهای مجری سیاست‌های آمریکا را کاهش می‌‌دهد.

– حمایت از پیش­برنامه­ریزی شده عربستان سعودی با هدف تجزیه عراق، تضعیف شیعیان و حاکمیت عراق، کاهش قدرت نفوذ عراق در منطقه، کاهش نقش و نفوذ ایران در عراق و منطقه خاورمیانه.

– حمایت اطلاعاتی و تسلیحاتی رژیم صهیونیستی از داعش با هدف راه­اندازی جنگ­های قومی و مذهبی، تخریب زیرساخت­های اقتصادی، و خروج عراق از جرگه کشورهایی که بصورت بالقوه خطری برای اسرائیل به­شمار می­رود.

– سیاست­های امریکا در راستای تشکیل خاورمیانه بزرگ، تجزیه عراق در سه سطح دولت خودمختار کردستان، حاکمیت اهل تسنن و اهل تشیع، مهار و جلوگیری از گسترش نفوذ روزافزون ایران در خاورمیانه مورد نظر امریکا.

– پس از وقوع انقلاب های عربی، کادر مرکزی داعش به رهبری البغدادی، به بررسی تحولاتی پرداختند که در نتیجه این انقلاب ها در منطقه به وجود خواهد آمد. آنان با طراحی عملیات «شکستن دیوارها» در ژوئیه ۲۰۱۲ که با هدف آزادی افراد تکفیری اما در پوشش شعار آزادی زندانیان مخالف حکومت عراق انجام شد موفق به جذب تعداد زیادی زندانی شدند. همچنین پیوستن هزاران نفر جنگجو از کشورهای مختلف  و حمایت­های تسلیحاتی گسترده باعث شد داعش وارد جنگی تمام عیار با ارتش سوریه شده و موقعیت خود را در مناطق شرقی سوریه تا مرزهای عراق تثبیت نماید. داعش با استفاده از تجربیات جنگی و نیروهای آماده میدان جنگ را از سوریه به عراق منتقل کرد و با توجه به سایر زمینه­ها به آسانی بخش­هایی از عراق را تصرف کرد.

علل تصرف زودهنگام شهرهای بزرگ عراق:

کارشناسان برای سقوط زودهنگام خطوط دفاعی ارتش عراق و تصرف زودهنگام شهرهای عراق دلایل متعددی را ذکر کرده­اند که به برخی از آنها اشاره می­شود:

–  وجود اختلاف ریشه‌ای در مناطق سنی‌نشین با دولت مرکزی و اختلافات سیاسی میان سران احزاب و گروه‌ها و  برخی شکاف‌های سیاسی و امنیتی در مناطق سنی‌نشین عراق.

– حمایت‌های مالی و تسلیحاتی و رسانه‌ای و اطلاعاتی غرب و برخی کشورهای عربی منطقه از داعش.

– یکی از دلایل عقب نشینی سریع نیروهای ارتش عراق در موصل ترکیب جمعیتی ارتش مستقر در موصل است که ۸۰ درصد آنها از کردها هستند که به محض ورود نیروهای داعش به موصل، این سربازان صحنه را ترک کرده و به مناطق امن منطقه اقلیم کردستان عراق رفته­اند.

– مهمترین عامل موثر در پیشروی داعش، برخوداری این گروه از کمک­های عناصر نظامی بازمانده از زمان صدام و نیز برخی فرماندهان ارتشی غیر وفادار به دولت عراق بودند.

– حقایق و شواهد میدانی نشان می­دهد که تروریست های تکفیری عضو داعش، بر پایه نقشه­های از پیش تعیین شده عمل می­کردند. عناصر مسلح تروریست توانستند ظرف مدت کوتاهی کنترل شهر تکریت، زادگاه صدام، ‌را به دست بگیرند و به سامرا نیز حمله نمایند. شهر تکریت بدون هیچ گونه درگیری و زد و خوردی از سوی تروریست‌ها اشغال شد. این اتفاق درباره شهرهای بیجی، الداور، سلیمان بیک و توز خرماتو نیز رخ داد. همه این شهرها در استان صلاح‌الدین عراق قرار دارند. در واقع سقوط شهر تکریت، نه به دست عناصر اصلی تکفیری، بلکه از سوی نیروهای مسلحی انجام شده که به حزب بعث و همچنین گروه‌های مسلح وابسته به فرقه نقشبندیه تعلق داشته‌اند. (این گروه‌ها به عزت‌الدوری، معاون صدام وابستگی دارند و در زمان تصرف تکریت نیز در کنار پرچم‌های گروه داعش، تصاویر صدام و الدوری را برافراشته بودند).

 مجموعه این عوامل، بر وجود عناصر خیانتکار وابسته به صدام در ساختار ارتش عراق و نفوذ سرویس­های جاسوسی کشورهای بیگانه در بدنه نیروهای نظامی این کشور مهر تأیید می‌‌زند. از سوی دیگر، این امر نشان می‌‌دهد که دلیل اصلی پیشروی‌های اولیه تروریست‌های تکفیری و غافلگیری دولت عراق در مواجهه با آنها فقط قدرت تهاجمی و مهارت آنها در جنگ روانی که برخی از بنگاه­های خبری با هدف بزرگ نمایی قدرت داعش آگاهانه و عدهای از عوام ناآگاهانه به آن دامن می­زنند نیست.

مواضع دولت،گروه­ها و شخصیت­های کشور عراق:

– در پی موافقت نکردن پارلمان عراق با اعلام حالت فوق­العاده و اعطای اختیارات ویژه به نخست وزیر عراق، نوری مالکی  اعلام کرد با استفاده از قانون سلامت ملی و با حمایتهای مردمی، کشور را از وجود تروریست­ها پاکسازی کرده و با لبیک شهروندان به فتوای مرجعیت و درخواست ملی با توطئه تروریستی علیه  عراق مقابله خواهد کرد. نوری مالکی همچنین برای دفع زودهنگام خطر داعش از آمریکا کمک خواست.

– حضرت آیت­الله سیستانی مرجع عالیقدر شیعیان عراق، با صدور فرمان جهاد کفایی مردم و نیروهای مسلح و امنیتی این کشور را به دفاع از عراق و مقدسات و مقابله شجاعانه با تروریست­ها فرا خواند.

–  در پی صدور فتوای جهاد کفایی از سوی حضرت آیت­الله سیستانی، آیت‌الله مرتضی قزوینی، سید عمار حکیم رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق، آیت‌الله بشیر نجفی و مقتدا صدر با صدور بیانیه­های جداگانه مردم را به دفاع از سرزمین عراق فراخواندند.

– علمای اهل تسنن عراق نیز با صدور بیانیه­ای بر حمایت و ایستادگی کامل خود در کنار نیروهای امنیتی اینکشور علیه تروریست‌های داعش تأکید کردند.

– مسعود بارزانی رئیس اقلیم کردستان از نیروهای ‌خود در‌خواست کرد‌ تا از مرز‌های اقلیم کردستان، جان و اموال شهروندان دفاع کنند. مسعود بارزانی همچنین در تاریخ ۱/۳/۹۳ پس از دیدار با” رابرت بی کرافت” سفیر آمریکا در عراق و صحبت در باره­ی بحران اخیر عراق گفت: هر راهکاری برای حل بحران موجود در عراق باید با در نظر گرفتن واقعیتهای موجود و به طور واقع بینانه اتخاذ شود. بارزانی همچنین در مصاحبه با کریستین امانپور خبرنگار شبکه آمریکایی سی ان ان اظهار داشت عراق با فروپاشی واضح و شفافی روبه رو است و دولت مرکزی بغداد کنترل خود را بر همه چیز از دست داده است. ما عامل این فروپاشی نیستیم بلکه دیگری، نوری مالکی عامل فروپاشی است و ما نمی توانیم گروگان وضعیت مجهول و نامشخص باشیم. مواضع تامل برانگیز بارزانی، حمایت وزیرخارجه آمریکا از مواضع بارزانی در تشکیل دولتی مستقل و فروش اولین محموله نفتی اقلیم کردستان به اسرائیل گمانه­های قبلی در خصوص امکان تجزیه عراق به مناطق مختلف را بیشتر تایید کرد.

مواضع دولت­ها و شخصیت­های خارجی:

– حضرت آیت الله خامنه ای: ما با دخالت آمریکا و دیگران در مسائل داخلی عراق بشدت مخالفیم و آن را تأیید نمی کنیم زیرا معتقدیم دولت و ملت عراق و مرجعیت دینی این کشور توانایی تمام کردن این فتنه را دارند و ان شاء الله آن را تمام خواهند کرد. رهبر معظم نظام جمهوری اسلامی ایران جنگ حاضر عراق را، جنگ تروریسم با مخالفان تروریسم، جنگ دلبستگان به اهداف امریکا و غرب با طرفداران استقلال ملتها و جنگ انسانیت با بربریت و وحشیگری نامید و افزود دشمنان اسلام امروز بر روی ایجاد جنگهای داخلی میان ملتها سرمایه گذاری کرده اند تا مردم را با عناوین قومی و مذهبی به جان یکدیگر بیاندازند.

– یکی از مشاوران نوری مالکی نخست وزیر عراق اعلام کرد در صورت عدم حمایت آمریکا از ارتش عراق برای مقابله با گروه تروریستی داعش ، دولت بغداد مجبور خواهد بود از ایران کمک نظامی طلب کند.

– شبکه سی ان ان به نقل از یک منبع امنیتی عراقی مدعی شد ۵۰۰ نیروی نظامی ایرانی به منظور مقابله با تحرکات گروه تروریستی داعش وارد عراق شده­اند. عبداللهیان معاون عربی و آفریقای وزارت امور خارجه کشورمان با تأکید کرد ورود نیروهای نظامی ایران به عراق صحت ندارد.

– احتمال دارد انگلیس نیز در تقویت اقدامات نظامی آمریکا و عراق مشارکت کند زیرا وجود داعش تهدیدی علیه منافع این کشورهاست.

  حسن روحانی رئیس جمهور ایران در تماس تلفنی به  نوری مالکی نخست وزیر عراق گفته است که تهران همه تلاش هایش را در دو سطح بین المللی و منطقه ای برای مقابله با تروریسم به کار خواهد گرفت. یک مقام ارشد ایرانی هم به رویترز گفته است تهران می تواند برای نابودی داعش با واشنگتن همکاری کند.

– دولت واشنگتن در پی گفتگوی مستقیم با ایران درباره نحوه مقابله با تهدیدات گروه داعش و نگرانی­های امنیتی در عراق است. وال استریت ژورنال به نقل از مقامات آمریکایی که نخواستند نامشان فاش شود، نوشت: این گفت و گوهای بین ایران و آمریکا برای کمک به دولت عراق احتمالا از هفته جاری آغاز می شود.

رویترز: آمریکا اعلام کرد به منظور مقابله احتمالی با گروه داعش  ناو جنگی ” یو اس اس جورج بوش ” خود را عازم منطقه خلیج فارس کرده است. همچنین برخی منابع از آغاز رایزنی آمریکا با کشورهای عرب منطقه برای حل بحران عراق خبر داده اند.

– علی شمخانی دبیر شورای عالی امنیت ملی با اشاره به برخی اخبار منتشره در رسانه‌های غربی در خصوص احتمال همکاری ایران و آمریکا در بحران عراق افزود: این موضوعات کارکرد جنگ روانی داشته و کاملا غیر‌واقعی است. وی افزود همان گونه که اعلام کرده‌ایم، ‌در صورت درخواست رسمی دولت عراق، موضوع کمک در چهارچوب مقررات بین‌المللی را بررسی خواهیم کرد  و این روند کاملا دو جانبه بوده و به کشور سومی ارتباط پیدا نمی‌کند.

در زمینه احتمال همکاری امریکا با ایران از رسانه­های غربی اخبار متناقضی منتشر شده است. در مقابل ادعای برخی از این رسانه ها مبنی بر تاکید سران امریکا در همکاری با دولت ایران برای حل بحران عراق عده­ای نیز هرگونه همکاری را منتفی دانسته و اعلام کرده­اند که همانطوریکه در گذشته ایران خواستار خروج آمریکا از عراق و گسترش حضور خود در خاورمیانه بوده است اکنون نیز باید مسئولیت کمک به عراق را یک تنه بر دوش بگیرد.

نقش عربستان سعودی در بحران عراق:

منابع آگاه از انتقال هزار کامیون‌ اسلحه و مهمات از مرزهای مشترک عربستان و عراق به خاک عراق تنها در پنج روز خبر می‌دهند. در میان اخبار جدید منابع آگاه از تحولات عراق، علاوه بر حمایت تسلیحاتی رژیم سعودی از جریان‌های تکفیری عراق، بر پایه پیگیری ارتباطات بعضی افسران ارتش عراق این واقعیت نیز روشن شده‌ که دخالت مستقیم حکومت عربستان در پرداخت رشوه و خرید این افسران، نقش پررنگی در عقب‌نشینی و فرار ارتش عراق در مقابل تکفیری‌ها و واگذاری مناطقی از خاک این کشور به آنها داشته است. بررسی‌ها نشان‌دهنده انگیزه‌های مختلف تحرکات سعودی‌ها در عراق است. مقابله با نفوذ ایران در منطقه، یکی از دلایل اصلی عربستان به انجام رفتارهای خصومت­آمیز در کشورهای گوناگون است و پیشینه طولانی این اقدامات نه تنها به تحریک و همراهی رژیم بعث عراق در زمان صدام در حمله به ایران باز‌می‌گردد، بلکه در آستانه حمله آمریکا به عراق نیز، شاهد بودیم عربستان و اسرائیل تلاش فراوانی کردند تا نوک پیکان حمله را به سوی ایران باز‌گردانند. برخی از کارشناسان دلایل پافشاری سعودی‌ها به حمله به ایران در سال ۲۰۰۳ را ترس از استقرار یک حکومت شیعی مشابه ایران در عراق عنوان کرده­اند.  هزینه‌های فراوان سعودی‌ها در دومین انتخابات پارلمانی عراق، در حمایت از فهرست العراقیه به رهبری ایاد علاوی نیز نتوانست مانع استمرار نخست‌وزیری مالکی شود. نگرانی از استقرار سومین دولت بر آمده از انتخابات و البته شیعی در عراق سبب شد تا تلاش‌ها برای عدم استقرار پارلمان و دولت جدید در عراق قوت بگیرد. از منظری دیگر، استقرار حکومت مردمی با اکثریت آراء در قلب خاورمیانه، نشانی آشکار از آغاز تحول در جهان عرب و حرکت کشورهای منطقه به سوی نظام‌های مردم‌سالار بود و بالتبع با واکنش جدی‌تری از سوی خاندان سعودی مواجه شد. در همین رابطه، یکی از فرماندهان سابق رژیم بعث درباره تعامل داعش با آمریکا به نقل از  عزت ابراهیم الدوری معاون صدام گفته است: ما از طریق عربستان سعودی با آمریکا به توافق رسیده‌ایم که پس از اینکه عراق در اختیار یاران صدام قرار گرفت، هیچ تروریست تکفیری در عراق ‌نماند تا آمریکایی‌ها هم نگرانی از بابت داعش نداشته باشند.

پشت پرده فعالیت های داعش:

به اعتراف یکی از فرماندهان بعثی فعال در جریانات تروریستی در عراق، جریان داعش، صرفا نمای بیرونی گروه‌های تروریستی در عراق و سرپوشی برای جریانات اصلی است که در اختیار فرماندهان لشکرهای گارد صدام حسین هستند. وی افزود: افرادی که به داعش موسوم هستند، هم‌اکنون نقش پیشمرگه‌ها‌ را برای فرماندهان لشکرهای سابق صدام بازی می‌کنند. این فرمانده بعثی همچنین در خصوص تعامل آینده داعش و حزب بعث گفت: عزت ابراهیم الدوری معاون صدام معتقد بود وقتی کار سران سابق لشکر صدام با آنان تمام شود، آنان را راهی ایران و سوریه خواهند کرد. عزت ابراهیم افزود: نباید نگران آینده داعش در عراق بود. وی همچنین اشاره کرد، طرح عربستان برای عراق، همان طرحی است که در زمان حمله آمریکا به عراق سعودی‌ها به آمریکایی‌ها پیشنهاد کردند. در آن زمان عربستان سعودی به آمریکایی‌ها پیشنهاد داده بود ‌آنان به کناره‌گیری صدام و صد تن از عناصر اصلی حکومت صدام رضایت دهند، اما اجازه بدهند که نظام حکومتی بعثی همچنان ‌بماند. آمریکایی‌ها در آن زمان با این پیشنهاد مخالفت کرده و سرانجام به عراق حمله‌ور شدند. به نظر می‌رسد، آمریکایی‌ها در روزهای اخیر به صورت مشروط با طرح عربستان سعودی برای به قدرت رساندن عزت ابراهیم الدوری موافقت کرده اند. در این طرح که محور اصلی آن عزت ابراهیم است، عربستان نقش‌ کلیدی‌ دارد.

نقش دراویش نقشبندی و فرمانده بعثی در اشغال موصل:

در حالی که تحولات هفته‌های اخیر عراق تا اندازه بسیاری تحت تأثیر نام داعش است، گروهی از دراویش که کمتر مورد توجه بوده‌اند، در ادامه روندی چندساله به مرکز شورش علیه دولت مرکزی عراق تبدیل شده‌اند. یکی از رهبران رژیم بعث که همچنان پس از یازده سال از سقوط رژیم بعث متواری است، نقشی پررنگ در این ماجرا دارد. در حالی که تحولات هفته‌های اخیر عراق تا اندازه بسیاری تحت تأثیر نام داعش است، گروهی از دراویش که کمتر مورد توجه بوده‌اند، در ادامه روندی چندساله به مرکز شورش علیه دولت مرکزی عراق تبدیل شده‌اند. یکی از رهبران رژیم بعث که همچنان پس از یازده سال از سقوط رژیم بعث متواری است، نقشی پررنگ در این ماجرا دارد.

 گروه موسوم به ارتش نقشبندی از سال ۲۰۰۹ به طور جدی‌تر مورد توجه نیروهای آمریکایی مستقر در عراق قرار گرفت. قدرت این گروه در طریقت صوفیه نقشبندی و نیز یکی از مقامات فراری رژیم بعث یعنی عزت ابراهیم الدوری معاون فراری صدام حسین حاکم مخلوع عراق ریشه دارد. هرچند القاعده و گروه‌های تکفیری، صوفی‌ها را گروهی مرتد می‌دانند، اما روابط دو گروه در عراق دوستانه بوده است. در حالی که برخی بر این باورند ‌که ارتش نقشبندی به وسیله یکی از افسران ارتش بعث به نام عبدالرحمان نقشبندی و در استان دیالی عراق در سال ۲۰۰۳ تشکیل شده است، عده‌ای دیگر تشکیل آن را به سال ۲۰۰۶ و پس از اعدام صدام حسین مرتبط می‌دانند. در سال ۲۰۰۹ و در آستانه خروج ارتش آمریکا از عراق، آمریکایی‌ها به این جمع‌بندی رسیده بودند که ارتش نقشبندی عملا به شاخه نظامی حزب منحله بعث تبدیل شده و شانس زیادی برای جذب افسران سابق ارتش صدام دارد.

عزت ابراهیم الدوری، معاون اول سابق صدام حسین و نایب رئیس شورای موسوم به رهبری انقلاب عراق تا سال ۲۰۰۳ که خود از اعضای فرقه نقشبندیه است، از معدود مقامات برجسته رژیم بعث بوده که هنوز دستگیر نشده است. وی از سال ۲۰۰۶ و پس از اعدام صدام، رهبر حزب بعث به شمار می‌رود. اخیرا رسانه­ها خبری را در خصوص مخالفت اضای فرقه نقشبندیه با داعش مخابره کرده­اند. این درگیری در دو سطح قابل بررسی است نخست اینکه هرکدام از اضلاع قدرت داعش، یعنی عناصر بعثی، فرقه نقشبندیه و تکفیریهای القاعده رویای خلافت و تسلط بر دو گروه دیگر را در سر دارد و از سوی دیگر معرفی اعضای فرقه نقشبندیه به عنوان حامی و شریک داعش در کشتار مظلومانه مردم عراق اعم از شیعه و سنی ضربه هولناکی به وجهه این گروه در عراق خواهد زد و بطور طبیعی انجام برخی عملیات­های محدود علیه مواضع داعش تا حدودی وجهه از دست رفته این فرقه را نزد افکار عمومی ترمیم خواهد کرد.

سه هفته از تهاجم گروه تکفیری و تروریستی داعش به عراق می­گذرد دولت عراق در سایه حمایت نیروهای داخلی اعم از علما و مراجع تشیع و تسنن، عشایر و سازماندهی صدها هزار نفر داوطلب مردمی نبرد با گروه تکفیری داعش را آغاز کرده و توانسته است برخی از مناطق و شهرها را از وجود عناصر این گروه پاک سازی نماید. اما به­نظر می­رسد دولت عراق تا رسیدن به مرحله ثبات و ایجاد امنیت و آرامش راه دشواری در پیش دارد. اختلافات حزبی در مجلس برای انتخاب و معرفی دولت جدید،  محکوم نکردن فعالیت­های غیر انسانی داعش به عنوان گروهی تروریستی از سوی آمریکا و غرب، حمایت اطلاعاتی و تسلیحاتی داعش از سوی کشورهای منطقه بویژه عربستان، ترکیه و اسرائیل، معرفی این گروه در رسانه ها و افکار عمومی به­عنوان مردم انقلابی و معارض دولت و مواضع جدایی طلبانه حکومت اقلیم کردستان عراق موانعی هستند که دولت عراق با آن روبرو است.  تحلیل­گران سیاسی نیز سکوت غرب در مقابل جنایات ضد بشری داعش، بهانه­جویی و مانع تراشی برای کمک به دولت عراق را ناشی از سیاست­های پنهان آمریکا در طرح خاورمیانه بزرگ می­دانند. بر اساس این طرح آمریکا، چهار موضوع  توسعه ناامنی و گسترش بحران قومی و مذهبی- سقوط دولت نوری مالکی- تجزیه عراق به سه منطقه شیعی، سنی و کردی و تضعیف آنچه را که آنان هژمونی ایران بر خاورمیانه می­نامند بطور همزمان دنبال می­کند. آنچه مسلم است کشور عراق از ظرفیت­ها و امکانات لازم برای گذشتن از این مرحله حساسس را برخوردار است اما شکل نگرفتن ائتلاف بین المللی در محکومیت اقدامات تروریستی داعش و عدم حمایت ا طلاعاتی و تسلیحاتی از عراق بویژه در بخش هوایی ممکن است این کشور را درگیر جنگی طولانی و فرسایشی نماید. جنگی که سایر کشورهای منطقه حتی حامیان گروه تکفیری و تروریستی داعش نیز از گزند آن در امان نخواهند ماند.

فائزه برجعلی زاده

مسئول بسیج دانشجویی دانشکده پزشکٍی؛ دانشگاه علوم پزشکی

منابع و ماخذ:

اخبار ساعت ۱۴و ۲۱شبکه یک جمهوری اسلامی ایران

اخبار شبکه بین­المللی خبر

اخبار شبکه خبری CNN

سایت خبری و تحلیلی تابناکwww.tabnak.ir/

سایت خبری تحلیلی عصر ایرانwww.asreiran.ir/

خبرگزاری مهر/www.mehrnews.com

ویکیپدیا/www.wikipedia.org

بی بی سی فارسی/www.bbc.co.uk/Persian

جام جم انلاین /www.jamejamonline.ir

خبرگزاری بولتن نیوز/www.bultennews.com

خبرگزاری قطره/www.ghatre.com

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری/www.leader.ir/langs/fa

خبرگزاری ایرنا/www.irna.ir